بخش دوم؛

پرچم ایرانی، نماد نظام جمهوری اسلامی

در تشریح پرچم جمهوری اسلامی ایران، نمادهای کتاب، عدل و اعتدال، توحید و جهاد قرار دارد. در عین حال نمادی از شهیدان است. به این ترتیب به نظر می رسد چنین نمادی توانسته بسیاری از مسائل مورد توجه نظام جمهوری اسلامی را در خود جای دهد.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی قدس خبر، درفش ایرانی نشانگر تمدنی کهن بوده و در بخش گذشته تاریخچه شکل گیری و تغییرات آن طی دوران تاریخ بررسی شد. در بخش پایانی مقاله به مصوبات دوره قاجار و اقدامات امیرکبیر تا تثبیت پرچم امروزی مورد بررسی قرار گرفته است.

دوره قاجارها و پرچم چهار گوشه

از ابتدای این سلسله تا زمان مشروطه، عَلَم ایران در میانه خود نقش شیر و خورشید داشت، اما مشروطه همه چیز را حداقل از نظر شکلی به سمت قانونی شدن برد. در اصل ۵ قانون اساسی مشروطه مصوب ۱۲۸۵ آمده، الوان رسمی بیرق ایران سبز و سفید و سرخ و علامت شیر و خورشید است. این بیرق در دوره بعدی یعنی پهلوی اول حفظ شد با این تفاوت که پرچم ایران به سه شکل درآمده بود:

  • پرچم ملی که آرم شیر و خورشید نداشت و مردم از آن استفاده می کردند.
  • پرچم نظامی که در آن حلقه ای به دور شیر و خورشید کشیده شده بود.
  • پرچم دولتی که همان پرچم مذکور در قانون اساسی مشروطه بود و این پرچم تا پایان حکومت پهلوی باقی ماند.

در اوایل عصر قاجار، در نتیجه مراودات ایرانیان با اروپاییان و نیز جنگ های ایران و روس، پرچم ایران چهار گوش شد. در دوران آقامحمدخان قاجار، سر سلسلهً قاجاریان، چند تغییر اساسی در شکل و رنگ پرچم داده شد، علاوه بر اینکه شکل آن برای نخستین بار از سه گوشه به چهارگوشه تغییر یافت، آقامحمدخان به دلیل دشمنی که با نادر داشت سه رنگ سبز و سفید و سرخ پرچم نادری را برداشت و تنها رنگ سرخ را روی پرچم گذارد. دایره سفید رنگ بزرگی در میان این پرچم بود که در آن تصویر شیر و خورشید به رسم معمول وجود داشت با این تفاوت بارز که برای نخستین بار شمشیری در دست شیر قرار داده شده بود. در عهد فتحعلی شاه قاجار، ایران دارای پرچمی دوگانه شد. یکی پرچمی یکسره سرخ با شیری نشسته و خورشید بر پشت که پرتوهای آن سراسر آن را پوشانده بود. نکته شگفتی آور این که شیر پرچم زمان صلح شمشیر بدست داشت در حالی که در پرچم عهد جنگ چنین نبود. در زمان فتحعلی شاه بود که استفاده از پرچم سفید رنگ برای مقاصد دیپلماتیک و سیاسی مرسوم شد. در تصویری که یک نقاش روس از ورود سفیر ایران ” ابوالحسن خان شیرازی ” به دربار تزار روس کشیده، پرچمی سفید رنگ منقوش به شیر و خورشید و شمشیر، پیشاپیش سفیر در حرکت است. سال ها بعد، امیرکبیر از این ویژگی پرچم های سه گانهً دورهً فتحعلی شاه استفاده کرد و طرح پرچم امروزی را ریخت. برای نخستین بار در زمان محمدشاه قاجار (جانشین فتحعلی شاه) تاجی بر بالای خورشید قرار داده شد. در این دوره هم دو درفش یا پرچم به کار می رفته است که بر روی یکی شمشیر دو سر حضرت علی و بر دیگری شیر و خورشید قرار داشت که پرچم اول درفش شاهی و دومی درفش ملی و نظامی بود.

پرچم آقامحمدخان قاجار

پرچم دوره محمدشاه قاجار

امیر کبیر و پرچم ایرانی

میرزا تقی خان دلبستگی ویژه ای به نادر شاه داشت و به ناصرالدین شاه توصیه کرد که زندگی نامه نادر را بخواند. امیرکبیر همان رنگ های پرچم نادر را پذیرفت، اما دستور داد شکل پرچم مستطیل باشد ( بر خلاف شکل سه گوشه در عهد نادرشاه ) و سراسر زمینهً پرچم سفید، با یک نوار سبز به عرض تقریبی ۱۰ سانتی متر در گوشه بالائی و نواری سرخ رنگ به همان اندازه در قسمت پائین پرچم دوخته شود و نشان شیر و خورشید و شمشیر در میانه پرچم قرار گیرد، بدون آنکه تاجی بر بالای خورشید گذاشته شود. بدین ترتیب پرچم ایران تقریباٌ به شکل و فرم پرچم امروزی ایران درآمد.

پرچم دوران امیرکبیر

پرچم ایرانی در دوران انقلاب مشروطیت

با پیروزی جنبش مشروطه خواهی در ایران و گردن نهادن مظفرالدین شاه به تشکیل مجلس، نمایندگان مردم در مجلس های اول و دوم به کار تدوین قانون اساسی و متمم آن می پردازند. در اصل پنجم متمم قانون اساسی آمده بود: ” الوان رسمی بیرق ایران، سبز و سفید و سرخ و علامت شیر و خورشید است”. کاملا مشخص است که نمایندگان در تصویب این اصل شتابزده بوده اند. زیرا اشاره ای به ترتیب قرار گرفتن رنگها، افقی یا عمودی بودن آنها، و این که شیر و خورشید بر کدام یک از رنگ ها قرار گیرد به میان نیامده بود. همچنین دربارهً وجود یا عدم وجود شمشیر یا جهت روی شیر ذکری نشده بود. به نظر می رسد بخشی از عجلهً نمایندگان به دلیل وجود شماری روحانی در مجلس بوده که استفاده از تصویر را حرام می دانستند.

پرچم ایران در زمان مشروطیت

نمایندگان نواندیش در توجیه رنگ های به کار رفته در پرچم به استدلالات دینی متوسل شدند، بدین ترتیب که می گفتند رنگ سبز، رنگ دلخواه پیامبر اسلام و رنگ این دین است، بنابراین پیشنهاد می شود رنگ سبز در بالای پرچم ملی ایران قرار گیرد. در مورد رنگ سفید نیز به این حقیقت تاریخی استناد شد که رنگ سفید رنگ مورد علاقهً زرتشتیان است، اقلیت دینی که هزاران سال در ایران به صلح و صفا زندگی کرده اند و این که سفید نماد صلح، آشتی و پاکدامنی است و لازم است در زیر رنگ سبز قرار گیرد. در مورد رنگ سرخ نیز با اشاره به ارزش خون شهید در اسلام، بویژه امام حسین و جان باختگان انقلاب مشروطیت به ضرورت پاسداشت خون شهیدان اشاره گردید. وقتی نمایندگان روحانی با این استدلالات مجاب شده بودند و زمینه مساعد شده بود، نواندیشان حاضر در مجلس سخن را به موضوع نشان شیر و خورشید کشاندند و این موضوع را این گونه توجیه کردند که انقلاب مشروطیت در مرداد (سال ۱۲۸۵ هجری شمسی ۱۹۰۶ میلادی) به پیروزی رسید یعنی در برج اسد(شیر). از سوی دیگر چون اکثر ایرانیان مسلمان شیعه و پیرو علی هستند و اسدالله از القاب حضرت علی است، بنابراین شیر هم نشانهً مرداد است و هم نشانهً امام اول شیعیان در مورد خورشید نیز چون انقلاب مشروطه در میانهً ماه مرداد به پیروزی رسید و خورشید در این ایام در اوج نیرومندی و گرمای خود است پیشنهاد می کنیم خورشید را نیز بر پشت شیر سوار کنیم که این شیر و خورشید هم نشانهً علی باشد هم نشانهً ماه مرداد و هم نشانهً چهاردهم مرداد یعنی روز پیروزی مشروطه خواهان و البته وقتی شیر را نشانهً پیشوای امام اول بدانیم لازم است شمشیر ذوالفقار را نیز بدستش بدهیم. بدین ترتیب برای اولین بار پرچم ملی ایران به طور رسمی در قانون اساسی به عنوان نماد استقلال و حاکمیت ملی مطرح شد. در سال ۱۳۳۶ منوچهر اقبال، نخست وزیر وقت به پیشنهاد هیاًتی از نمایندگان وزارت خانه های خارجه، آموزش و پرورش و جنگ طی بخش نامه ای ابعاد و جزئیات دیگر پرچم را مشخص کرد. بخش نامهً دیگری در سال ۱۳۳۷ در مورد تناسب طول و عرض پرچم صادر شد و طی آن مقرر گردید طول پرچم اندکی بیش از یک برابر و نیم عرضش باشد.

پرچم ایران در دوران پهلوی

انقلاب اسلامی

پرچم کنونی ایران بر اساس اصل ۱۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، از ۳ رنگ سفید در وسط و سبز و سرخ در بالا و پایین تشکیل شده است. رنگ سبز نماد اسلام، رنگ سفید نشانه صلح و رنگ سرخ نماد دلاوری ایرانیان است.

در تشریح پرچم جمهوری اسلامی ایران، نمادهای کتاب، عدل و اعتدال، توحید و جهاد قرار دارد. در عین حال نمادی از شهیدان است. به این ترتیب به نظر می رسد چنین نمادی توانسته بسیاری از مسائل مورد توجه نظام جمهوری اسلامی را در خود جای دهد. در مورد رنگ ها باید گفت گرچه نوع و ترکیب این رنگ ها با قانون اساسی مشروطه متفاوت نیست، ولی بعد از انقلاب اسلامی، ۱۱ الله اکبر به خط کوفی در نوار سبز بالایی و قرمز پایین پرچم نقش بسته است. ۱۱ نمادی که به تنهایی یادآور ماه یازدهم سال و البته در جمع با یکدیگر، یادآور روز ۲۲ بهمن ماه پیروزی انقلاب است و اگر رنگ پرچم تغییری نکرد، تغییری عمده در نمادهای روی آن به وجود آمد. تفسیر حکومت جدید و مردم از رنگ ها هم در نوع خود جالب و آمیخته از مسائل ملی و انقلابی است.

پرچم جمهوری اسلامی ایران

انتهای پیام/

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *